17-nji 20-lik toparynyň (G20) sammiti 16-njy noýabrda Bali sammitiniň jarnamasynyň kabul edilmegi bilen tamamlandy, bu bolsa kynçylyk bilen gazanylan netije boldy. Häzirki çylşyrymly, agyr we barha üýtgeýän halkara ýagdaýy sebäpli köp analitikler Bali sammitiniň jarnamasynyň öňki G20 sammitleri ýaly kabul edilmezliginiň mümkindigini aýtdylar. Habar berlişi ýaly, Indoneziýa meýilnama düzdi. Şeýle-de bolsa, gatnaşyjy ýurtlaryň liderleri pikir alyşmalary pragmatik we çeýe usulda çözdüler, ýokary wezipelerden hyzmatdaşlyk we has güýçli jogapkärçilik duýgusyny gözlediler we birnäçe möhüm ylalaşyk gazandylar.

Biz adamzat ösüşiniň möhüm pursatynda umumy pikirleri gözlemek bilen birlikde tapawutlary saklamak ruhunyň ýene-de bir gezek ýol görkeziji rol oýnandygyny gördük. 1955-nji ýylda Premýer-ministr Çžou Enlaý Indoneziýada geçirilen Aziýa-Afrika Bandung konferensiýasyna gatnaşanda "umumy pikirleri gözlemek bilen birlikde tapawutlary saklamak" syýasatyny öňe sürdi. Bu ýörelgäni durmuşa geçirmek bilen Bandung konferensiýasy dünýä taryhynyň dowamynda döwürleýin bir tapgyra öwrüldi. Ýarym asyrdan gowrak wagt mundan ozal, has köpdürlüligi bolan dünýäde we köp polýusly halkara giňişliginde, umumy pikirleri gözlemek bilen birlikde tapawutlary saklamak has möhüm boldy. Ol ikitaraplaýyn gatnaşyklary dolandyrmak we global meseleleri çözmek üçin esasy ýol görkeziji boldy.

Käbirleri bu sammiti "resessiýa howpy astynda galan global ykdysadyýet üçin halas ediş çäresi" diýip atlandyrdylar. Şu nukdaýnazardan seredilende, liderleriň global ykdysady kynçylyklary çözmek üçin bilelikde işlemek baradaky ygrarlylyklaryny ýene-de bir gezek tassyklamagy, şübhesiz, üstünlikli sammitiň bolandygyny görkezýär. Jarnama Bali sammitiniň üstünliginiň alamatydyr we halkara jemgyýetçiliginiň global ykdysadyýetiň we beýleki global meseleleriň dogry çözülmegine bolan ynamyny artdyrdy. Indoneziýanyň Prezidentligine gowy ýerine ýetirilen iş üçin ýokary baha bermelidiris.

Amerikan we Günbatar metbugatynyň köpüsi Jarnamada Russiýa bilen Ukrainanyň arasyndaky gapma-garşylygyň beýanyna ünsi jemledi. Käbir amerikan metbugaty hem "ABŞ we onuň ýaranlary uly ýeňiş gazandylar" diýdi. Bu düşündirişiň diňe bir taraplaýyn däl, eýsem düýbünden ýalňyşdygyny aýtmak gerek. Ol halkara ünsüni ýalňyşdyrýar we bu G20 sammitiniň köptaraply tagallalaryna dönüklik edýär we hormat goýmaýar. Elbetde, ABŞ-nyň we Günbataryň jemgyýetçilik pikiri, gyzykly we öňünden çäre görýän, köplenç ileri tutulýan ugurlary ileri tutulýan ugurlardan tapawutlandyrmaýar ýa-da jemgyýetçilik pikirini bilgeşleýin garyşdyrýar.

Jarnamada G20-niň başlangyçda global ykdysady hyzmatdaşlygyň esasy forumydygy we "howpsuzlyk meselelerini çözmek üçin forum däl"digi ykrar edilýär. Jarnamanyň esasy mazmuny dünýä ykdysadyýetiniň dikeldilmegine ýardam bermek, global kynçylyklary çözmek we güýçli, durnukly, deňagramly we ähli taraplaýyn ösüşiň binýadyny goýmakdyr. Pandemiýadan, howa ekologiýasyndan, sanly özgerişlerden, energiýadan we azykdan maliýe, bergileri ýeňilleşdirmek, köptaraplaýyn söwda ulgamyna we üpjünçilik zynjyryna çenli sammitde köp sanly ýokary derejeli professional we amaly pikir alyşmalar geçirildi we dürli ugurlarda hyzmatdaşlygyň möhümdigi nygtaldy. Bularyň iň esasylary, merjenleri. Hytaýyň Ukraina meselesindäki pozisiýasynyň yzygiderli, aýdyň we üýtgewsizdigini goşmaly.

Hytaýlylar DOC-ny okanda, epidemiýa garşy göreşde halkyň artykmaçlygyny goldamak, tebigat bilen sazlaşykda ýaşamak we korrupsiýa garşy hiç hili çydamlylyga ygrarlylygymyzy tassyklamak ýaly köp tanyş sözlere we aňlatmalara duş gelerler. Jarnamada şeýle hem Hytaýyň G20-niň köptaraply mehanizmine goşan ajaýyp goşandyny görkezýän Hangzhou sammitiniň başlangyjy agzalýar. Umuman, G20 global ykdysady utgaşdyryş platformasy hökmünde öz esasy wezipesini ýerine ýetirdi we köptaraplylyga üns berildi, Hytaýyň muny görmäge umyt edýän we ösdürmäge çalyşýan zady hem şu. Eger "ýeňiş" diýjek bolsak, bu köptaraplylygyň we iki tarap üçin peýdaly hyzmatdaşlygyň ýeňşidir.

Elbetde, bu ýeňişler başlangyçdyr we geljekki durmuşa geçirilişine baglydyr. G20 uly umyt baglaýar, sebäbi ol "gürrüňdeşlik dükany" däl-de, "hereket topary". Halkara hyzmatdaşlygynyň binýadynyň henizem gowşakdygyny we hyzmatdaşlygyň alawynyň henizem üns bilen ösdürilmelidigini bellemek gerek. Soňra, sammitiň soňy ýurtlaryň öz borçnamalaryny ýerine ýetirmeginiň, has anyk hereketleri etmegiň we DOC-da görkezilen anyk ugra laýyklykda has uly anyk netijelere ymtylmagynyň başlangyjy bolmaly. Hususan-da, esasy ýurtlar görelde bolup, dünýä has köp ynam we güýç goşmaly.

G20 sammitiniň çäklerinde Ukraina serhediniň golaýyndaky Polşa obasyna Russiýada öndürilen raketa düşdi we iki adam öldi. Bu duýdansyz waka dartgynlylygyň güýçlenmegi we G20-niň gün tertibiniň bozulmagy baradaky howatyrlanmalary döretdi. Şeýle-de bolsa, degişli ýurtlaryň jogaby deňeşdirme boýunça rasional we asuda boldy we G20 umumy jebisligi saklap, rahat tamamlandy. Bu waka dünýä parahatçylygyň we ösüşiň gymmatyny ýene-de bir gezek ýatladýar we Bali sammitinde gazanylan ylalaşyk adamzadyň parahatçylygyna we ösüşine ymtylmak üçin uly ähmiýete eýedir.